Penderfyniadau heriol

Sut i herio penderfyniadau

Mae’n ymddangos bod plant a phobl ifanc ag AAA ac anableddau’n cael mwy na’u siâr o broblemau’n gysylltiedig â’u haddysg a’u hyfforddiant. Weithiau mae’r problemau hyn yn gallu cael eu datrys drwy drafod a thrwy ddulliau anffurfiol o ddatrys anghydfod. Fodd bynnag, weithiau nid yw problemau’n diflannu ac efallai bydd angen ffordd o achub cam y plentyn neu herio penderfyniadau. Weithiau mae mwy nag un ffordd o gwyno. Dylai’r wybodaeth isod eich helpu, neu ffoniwch ein llinell gymorth ar 0845 1203730 neu defnyddiwch ein ffurflen ymholiad

Cwynion i’r ysgol

Os oes gennych gŵyn am y ffordd y mae ysgol eich plentyn yn darparu ar gyfer anghenion arbennig eich plentyn, dylech yn y lle cyntaf gysylltu â staff yn anffurfiol a cheisio datrys y broblem. Yn aml iawn mae pethau’n deillio o gamddealltwriaeth ac mae modd eu datrys yn hawdd ac anffurfiol. Mewn ysgol gynradd neu uwchradd y ffordd orau yw mynd at yr athro dosbarth yn gyntaf. Hefyd byddech yn gallu cael gair â’r Cydlynydd Anghenion Addysgol Arbennig. Dylech bob amser drefnu apwyntiad yn hytrach na cheisio cael gafael ar athro prysur yn ystod amser ysgol, trwy wneud hynny bydd gennych well siawns o gael sgwrs â’r athro. Os yw hyn yn anodd, gwnewch gais ysgrifenedig.

Cyn gofyn am gyfarfod ffurfiol gyda’r ysgol mae’n fuddiol ystyried beth sydd o’i le a beth ydych eisiau i’r ysgol ei wneud yn ei gylch. Er eich bod yn debygol o fod yn flin neu’n rhwystredig, peidiwch â rhuthro i’r ysgol a mynnu cael gair gyda rhywun yn syth. Prin mae hyn yn gweithio. Dangoswch eich bod eisiau gweithio mewn partneriaeth â’r ysgol a cheisiwch ddatblygu perthynas dda er budd eich plentyn. Byddwch yn gwrtais a phwyllog. Dylech ystyried:

  • Beth mae’r ysgol yn ei wneud o’i le sy’n eich gwneud yn anhapus
  • Beth nad yw’r ysgol yn ei wneud yr ydych yn meddwl y dylai ei wneud
  • Os oes gennych sawl problem gwnewch restr o bob problem yn unigol ac ysgrifennwch y digwyddiadau arbennig sydd wedi digwydd
  • Dylech ysgrifennu sut mae’n effeithio ar eich plentyn, yn addysgol, emosiynol a chymdeithasol
  • Dylech restru beth ydych eisiau ei weld yn digwydd, gallai gynnwys asesu’n well, mwy o gymorth yn y dosbarth, ymddiheuriad, adolygu polisïau a gweithdrefnau’r ysgol, ayb

Efallai y byddwch am fynd â ffrind neu rywun i’ch cefnogi gyda chi. Gallwch ofyn am help gan SNAP Cymru, sy’n darparu gwasanaeth partneriaeth rhieni yn eich ardal. Gallai naill ai aelod o staff neu wirfoddolwr eich helpu i baratoi at y cyfarfod neu fynd gyda chi.

Os nad yw hyn yn gweithio, dylech ofyn am weld copi o weithdrefn gwyno’r ysgol. Os ydych yn bwriadu gwneud cwyn ffurfiol, mae’n bwysig eich bod yn cadw cofnodion ysgrifenedig. Gallai’r rhain fod yn ddigwyddiadau sy’n effeithio ar eich plentyn, cofnodion o alwadau ffôn neu gyfarfodydd a chopïau o lythyrau.

Os ydych wedi defnyddio gweithdrefn gwyno’r ysgol ac yn dal yn methu â datrys y broblem, efallai y byddwch am ystyried defnyddio gweithdrefn datrys anghytundebau.

Datrys Anghytundebau

Mae gwasanaeth datrys anghytundebau’n defnyddio trydydd parti annibynnol i helpu i ddatrys anghydfodau rhyngoch chi a’r ysgol, neu rhyngoch chi ac awdurdod addysg lleol. Rhaid i awdurdodau addysg lleol roi gwybod i chi am yn weithdrefn hon wrth gyflwyno datganiad arfaethedig neu ddiwygiedig, neu os ydynt yn penderfynu peidio â chyflwyno datganiad. Gallwch chi, yr ysgol neu’r awdurdod addysg lleol ddechrau proses datrys anghytundebau.

Nid yw cymryd rhan mewn proses datrys anghytundebau’n effeithio ar eich hawl i wneud apêl ffurfiol yn erbyn penderfyniad awdurdod addysg lleol. Gallwch gymryd rhan mewn proses datrys anghytundebau ac apelio yr un pryd. Fodd bynnag, os ydych eisiau apelio rhaid i chi gofio peidio â methu’r terfyn amser o ddau fis – gweler o dan y pennawd Apeliadau. Ni fydd canlyniad yr apêl yn cael ei effeithio gan yr hyn a fydd yn digwydd yn ystod proses datrys anghytundebau, oni bai eich bod eisiau iddo wneud hynny. Yn yr un modd, os byddwch yn gwrthod cymryd rhan mewn proses datrys anghytundebau, ni fydd hyn yn mynd yn eich erbyn os byddwch yn gwneud apêl.

Cwynion am yr Awdurdod Addysg Lleol

Efallai bod gennych gŵyn am y ffordd mae’r awdurdod addysg lleol wedi delio ag anghenion addysg arbennig eich plentyn. Er enghraifft, gallai fod ynglŷn ag oedi cyn cynnal asesiadau o’ch plentyn, cyflwyno datganiad neu weithredu gwasanaethau y cytunwyd arnynt. Ar gyfer y math hwn o gŵyn, gallwch ddefnyddio gweithdrefn gwyno eich awdurdod lleol. Dylid cyfeirio cwynion am wasanaethau’r awdurdod lleol fel arfer i sylw’r Prif Swyddog Addysg, y Cyfarwyddwr Gwasanaethau Plant neu’r Cyfarwyddwr Addysg.

Rhaid i rieni roi cyfle i’r awdurdod lleol gywiro pethau cyn mynd â’r mater ymlaen, e.e. gyda’r Ombwdsmon Llywodraeth Leol. Dylai’r drefn gwyno gael ei hegluro yng ngwefan yr ALl perthnasol; os nad yw’r ALl wedi cynnwys ei bolisi cwyno ar y wefan yna gofynnwch yn eu swyddfa am gopi o’r weithdrefn gwyno. Dylai hwn nodi’r terfyn amser ar gyfer ymateb i gŵyn. Dylech bob amser anfon cwyn ysgrifenedig drwy ddosbarthiad a gofnodwyd neu ofyn am dderbynneb os ydych yn mynd â hi’n bersonol.

Os nad ydych yn fodlon â’r canlyniad, gallwch gwyno i’r Ombwdsmon Llywodraeth Leol (neu Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru). Mae Ombwdsmon yn rhywun sydd wedi ei benodi i ymchwilio i gwynion am sefydliad. Fel arfer mae’r Ombwdsmon yn gyfreithiwr ac mae’n ymchwilio o safbwynt annibynnol. Ni fydd yr Ombwdsmon yn gallu ymchwilio i gŵyn ynglŷn â rhywbeth y byddech yn gallu ei gyflwyno i dribiwnlys apêl AAA.

Mae nifer o Ombwdsmyn:

  • ’Ombwdsmon Seneddol a’r Gwasanaeth Iechyd  <http://www.adviceguide.org.uk/wales/law_w/law_civil_rights_e/law_complaints_e/how_to_use_an_ombudsman_wales.htm>sy’n ymchwilio i gwynion am adrannau’r llywodraeth a rhai cyrff cyhoeddus eraill
  • Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru sy’n ymchwilio i gwynion am wasanaethau cyhoeddus Cymru. Mae hyn yn cynnwys cwynion am y gwasanaeth iechyd yng Nghymru.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â sut i gwyno i Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru,

Gweler: http://www.ombudsman-wales.org.uk/

Apeliadau AAA ac Anabledd

Os ydych wedi bod trwy weithdrefn gwyno’r ysgol a/neu broses datrys anghytundebau a’ch bod yn anfodlon â’r canlyniadau, efallai y byddwch eisiau apelio. Yng Nghymru, dylech apelio i Dribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru. Tribiwnlysoedd annibynnol yw’r rhain sy’n gwrando ar apeliadau rhieni yn erbyn rhai o benderfyniadau awdurdodau addysg lleol ynglŷn ag anghenion addysgol arbennig plentyn. Mae penderfyniad y Tribiwnlys yn derfynol.

Gall gymryd amser hir i wrando ar apêl, fel arfer pedwar i bum mis, a gallai hyn arwain at oedi cyn y gellir cael y cymorth sydd ei angen ar eich plentyn. Fodd bynnag, gallwch barhau i siarad gyda’r awdurdod addysg lleol tra ydych yn aros am yr apêl, ac efallai y byddwch yn gallu dod o hyd i ateb i’ch gwahaniaethau a thynnu eich apêl yn ôl cyn iddi gael ei chynnal.

I wneud apêl, mae angen llenwi’r ffurflen ar gefn y llyfryn Sut i Apelio, a gyhoeddir gan y Tribiwnlys, a’i dychwelyd ddim hwyrach na dau fis i’r dyddiad y bydd y llythyr gan yr awdurdod addysg lleol yn cyrraedd i ddweud ei benderfyniad. I gael copi o’r llyfryn i Gymru, ffoniwch 01597 829 800. Gallwch hefyd gwblhau’r llyfryn apelio ar-lein.

Gwrthod Cais i Asesu

Os caiff eich cais i gael Asesiad Statudol o anghenion Addysgol Arbennig eich plentyn ei wrthod, bydd yr Awdurdod Lleol yn anfon llythyr atoch yn dweud beth yw eu penderfyniad.  Os ydych yn anghytuno â’r penderfyniad dylech yn y lle cyntaf ofyn am gyfarfod â’r Awdurdod Lleol i drafod eich pryderon. Yn aml mae gwybodaeth bwysig wedi ei diystyru wrth wneud y penderfyniad cychwynnol. Dylech hefyd gysylltu â gwasanaeth Partneriaeth Rhieni SNAP Cymru i gael cyngor. Gallwch hefyd fynd drwy broses ffurfiol datrys anghytundebau.

Cyn belled â’ch bod chi neu’r ysgol wedi gofyn am asesiad statudol, os bydd yr ALl yn gwrthod y cais gallwch apelio yn erbyn y penderfyniad hwn. (Mae hon yn apêl o dan Adran 329 neu Adran 329A o Ddeddf Addysg 1996). Mae nifer o rieni’n llwyddo i gynrychioli eu hunain yn y Tribiwnlys. Mae ei wefan http://sentw.gov.uk  yn darparu llawer o wybodaeth ddefnyddiol am y gweithdrefnau a sut i gyflwyno eich achos.

Yn y llythyr yn gwrthod yr asesiad, rhaid i’r ALl ddarparu’r wybodaeth ganlynol i chi am eich hawl i apelio:

  • Bod gennych hawl i apelio
  • Bod gennych derfyn amser o ddau fis i apelio
  • Bod partneriaeth rhieni a gwasanaethau datrys anghytundebau ar gael
  • Na fydd defnyddio’r gwasanaethau datrys anghytundebau’n effeithio ar eich hawl i apelio.

Mae’n bosibl y bydd y Tribiwnlys yn diddymu’r terfyn amser dau fis os na chaiff yr holl wybodaeth yma ei darparu a byddai hawl gennych i apelio’n hwyrach.

Os ydych yn defnyddio’r Gwasanaethau Datrys Anghytundebau, neu’n cael eich cyfeirio ato,cyn bod y ddau fis ar ben, yna gellir ymestyn y terfyn amser ar gyfer gwneud apêl. Rhaid i’ch Awdurdod Lleol ddarparu gwybodaeth ynglŷn â sut i gael mynediad at ei Wasanaethau Datrys Anghytundebau annibynnol. Mae’n bwysig eich bod yn gofyn i Dribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru am unrhyw estyniad i’r terfyn amser cyn bod y ddau fis ar ben.

Nid oes gennych hawl i apelio os yw’r ALl wedi gwneud asesiad statudol yn y chwe mis diwethaf.

Gwrthod Cyflwyno Datganiad

Gallwch apelio i Dribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru os yw’r ALl yn asesu eich plentyn ond yn rhoi Nodyn yn lle datganiad. (Gweler y daflen nodyn yn lle datganiad)  Rhaid i’r ALl eich hysbysu ynglŷn â’r broses apelio a’r terfynau amser. (Fel uchod). Os bydd y tribiwnlys yn cytuno â chi gallwch orchymyn i’r ALl wneud a chynnal datganiad i’ch plentyn.

Apelio yn erbyn cynnwys Datganiad Terfynol

Yn dilyn asesiad statudol, bydd yr ALl yn cyflwyno datganiad arfaethedig neu ddrafft. Bydd gennych 15 diwrnod i adolygu’r datganiad a derbyn neu anghytuno â’r cynnwys.  Dylech gysylltu â’ch ysgol neu wasanaeth partneriaeth rhieni os ydych yn ansicr neu anhapus â’r cynnwys.

Gallwch ofyn i’r ALl am gael cyfarfod i drafod y drafft ac unrhyw newidiadau yr hoffech eu gwneud. Gallwch hefyd ofyn i’r ALl am 15 diwrnod ychwanegol i ystyried y datganiad drafft ymhellach.  (Dylech wneud hyn yn ysgrifenedig.)

Os ydych yn anhapus neu’n anghytuno â’r Datganiad Terfynol gallwch apelio yn erbyn y cynnwys. Gallwch apelio os yw’r ALl:

  • yn gwrthod newid yr ysgol a enwir yn natganiad eich plentyn, os yw’r datganiad o leiaf yn flwyddyn oed ac nad oes cais blaenorol wedi ei wneud yn y 12 mis diwethaf (gallwch ofyn am ysgol sy’n cael ei hariannu gan awdurdod lleol yn unig). Mae hyn wedi ei gyfyngu i’r un math o ysgol â’r ysgol a enwir yn y datganiad ac nid yw’n bosibl gofyn i ni newid Rhannau 2 neu 3 o’r datganiad
  • yn penderfynu newid y datganiad ar ôl ailasesu eich plentyn
  • wedi gwneud datganiad, neu wedi newid datganiad blaenorol, a’ch bod yn anghytuno ag un neu fwy o’r canlynol:

o    Y rhan sy’n disgrifio anghenion addysgol arbennig eich plentyn (Rhan 2).

o    Y rhan sy’n nodi’r ddarpariaeth addysgol arbennig (cymorth) y mae’r Awdurdod Lleol yn credu y dylai eich plentyn ei chael (Rhan 3).

o    Yr ysgol neu’r math o ysgol a enwir yn y datganiad (Rhan 4).

o    Bod yr Awdurdod Lleol heb enwi ysgol (Rhan 4).

Mae’r broses apêl, o’r amser y mae Tribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru yn derbyn eich apêl i’r amser y maent yn cynnal y gwrandawiad ac yn gwneud penderfyniad, fel arfer yn cymryd pedwar i bum mis. Gallai gymryd mwy o amser yn dibynnu ar y math o achos ydyw a pha mor gymhleth ydyw.

Y peth cyntaf y dylech ei wneud yw edrych ar ddyddiad y llythyr gwrthod gan yr ALl a nodi’r dyddiad ddau fis ar ôl hyn. Hwn yw eich terfyn amser ar gyfer gwneud eich apêl. (Os bydd y ddau fis yn dod i ben yn Awst yna mae gennych hyd at y diwrnod gwaith cyntaf ym Medi i anfon y ffurflen i’r Tribiwnlys.) Os ydych wedi methu eich terfyn amser, weithiau mae amgylchiadau arbennig lle gallai’r tribiwnlys dderbyn eich cais am apêl. (Cysylltwch â Thribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru 01597 829 800)

Beth i’w wneud

1. Mynnwch lyfryn Sut i Apelio gan y Tribiwnlys. Gweler: www.sentw.gov

2. Nodwch y dyddiad olaf y gallwch anfon eich apêl

3. Cwblhewch y ffurflen apêl yn cynnwys eich Rhesymau dros Apelio.

  • Bydd angen i chi ddweud wrth y tribiwnlys yn erbyn pa benderfyniad yr ydych yn apelio
  • Os yw’r apêl yn erbyn ysgol a enwir yn y datganiad – rhaid dweud wrth y tribiwnlys beth yw enw a chyfeiriad yr ysgol y byddech yn hoffi ei henwi yn y datganiad. Mae hefyd yn gofyn i chi gadarnhau eich bod wedi dweud wrth yr Awdurdod Lleol sy’n gyfrifol am gynnal yr ysgol a’r pennaeth neu berchennog yr ysgol eich bod wedi gofyn i’r ysgol gael ei henwi yn y datganiad.
  • Rhaid dweud wrth y tribiwnlys beth yw eich rhesymau dros apelio. Y rhain yw  ‘sail eich apêl’.  Dylech egluro pam eich bod yn anghytuno â’r penderfyniad yr ydych yn apelio yn ei erbyn a beth yr ydych yn gofyn i’r tribiwnlys ei wneud. Gwnewch yn siŵr eich bod yn arwyddo’r ffurflen a’ch rhesymau os ydynt ar wahân. (Gwnewch gopïau o lythyr penderfyniad yr ALl, eich ffurflen apêl, ac unrhyw dystiolaeth yr ydych yn ei hanfon at y Tribiwnlys)
  • Gallwch ysgrifennu at yr ALl a’r ysgol os oes angen mwy o wybodaeth arnoch.

Yn dibynnu ar natur eich apêl, efallai byddwch eisiau cynnwys:

  • Pam yr ydych yn meddwl nad yw eich plentyn yn gwneud cynnydd
  • Pam yr ydych yn meddwl bod angen cymorth ychwanegol ar eich plentyn yn yr ysgol
  • Pa fath o gymorth ychwanegol yr ydych yn meddwl y mae ei angen ar eich plentyn
  • Os oes gan eich plentyn ddatganiad, pa newidiadau ydych chi eisiau eu gwneud,
  • Os ydych chi eisiau’ch plentyn fynd i ysgol arall, pam ydych chi’n meddwl y bydd yr ysgol honno’n diwallu anghenion eich plentyn yn well.

4. Gwnewch gopïau o lythyr penderfyniad yr ALl, eich ffurflen apêl, ac unrhyw dystiolaeth yr ydych yn ei hanfon at y Tribiwnlys.

5.  Casglwch unrhyw adroddiadau a ysgrifennwyd neu trefnwch i gael adroddiadau annibynnol ar eich plentyn.

6. Anfonwch y ffurflen apêl, Rhesymau dros yr apêl, ac unrhyw ddogfennau eraill i swyddfa’r Tribiwnlys erbyn y terfyn amser a gwnewch nodiadau o derfynau amser i’r ALl ymateb, i chi anfon gwybodaeth bellach a manylion ynghylch tystion, a dyddiad y gwrandawiad a anfonwyd atoch gan y Tribiwnlys.

7. Casglwch unrhyw dystiolaeth sy’n weddill a’i chyflwyno cyn gynted â phosibl, fan bellach bedair wythnos cyn dyddiad y gwrandawiad.

8.  Paratowch ar gyfer y gwrandawiad.

9. Ar ôl y gwrandawiad – fel arfer byddwch yn derbyn y penderfyniad a’r rhesymau’n ysgrifenedig o fewn deg diwrnod gwaith i’r gwrandawiad. Os bydd y Tribiwnlys yn penderfynu o’ch plaid, mae gan yr ALl bedair wythnos i ddechrau’r asesiad statudol neu gyflwyno Datganiad newydd.