Deddf Cydraddoldeb 2010 – gwahaniaethu a’ch hawliau

Pryd ydych wedi eich diogelu rhag gwahaniaethu? Ystyr gwahaniaethu yw cael eich trin yn annheg oherwydd pwy ydych. Mae Deddf Cydraddoldeb 2010 yn eich diogelu rhag gwahaniaethu gan:

  • gyflogwyr
  • busnesau a sefydliadau sy’n darparu nwyddau neu wasanaethau fel banciau, siopau a chwmnïau cyfleustodau
  • darparwyr iechyd a gofal fel ysbytai a chartrefi gofal
  • rhywun yr ydych yn rhentu neu brynu eiddo ganddynt fel cymdeithasau tai a gwerthwr tai ac eiddo
  • ysgolion, colegau a darparwyr addysg eraill
  • gwasanaethau cludiant fel bysiau, trenau a thacsis
  • cyrff cyhoeddus fel adrannau’r llywodraeth ac awdurdodau lleol

Mae naw o nodweddion gwarchodedig yn y Ddeddf Cydraddoldeb. Anabledd yw un ohonynt. Mae gwahaniaethu’n digwydd oherwydd bod un neu fwy o’r nodweddion hyn yn anghyfreithlon o dan y Ddeddf. Mae plentyn neu unigolyn ifanc yn anabl o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010 (adran 6) os oes ganddynt: (a)‘nam corfforol neu feddyliol sy’n cael effaith sylweddol a hirdymor ar eu gallu i gyflawni gweithgareddau arferol o ddydd i ddydd. Mae hwn yn brawf isel i’w gyflawni mewn gwirionedd gan fod “sylweddol” yn golygu mwy na mân neu ddibwys a “hirdymor” yn golygu mwy na blwyddyn neu’n debygol o bara mwy na blwyddyn.’ Ni fydd pob plentyn neu unigolyn ifanc sydd ag anghenion addysgol arbennig yn anabl, ac ni fydd gan bob plentyn neu unigolyn anabl anghenion addysgol arbennig. Fodd bynnag bydd y mwyafrif helaeth yn dod o dan y ddau ddiffiniad cyfreithiol. Y ‘corff cyfrifol’ Y corff cyfrifol yw ALl neu gorff llywodraethwyr ysgol/coleg ac mae’n gyfreithiol gyfrifol am unrhyw wahaniaethu, aflonyddu ac erledigaeth gan ei gyflogwyr. Mae dyletswyddau clir ar leoliadau blynyddoedd cynnar, ysgolion, colegau ac awdurdodau lleol (ALl) i weithredu i atal gwahaniaethu anghyfreithlon, boed yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol. Rhaid iddynt sicrhau nad ydynt yn trin plant a phobl ifanc ag anableddau’n llai ffafriol nag eraill. Mae dyletswydd ysgol i’w disgyblion yn mynd y tu hwnt i’r addysg ffurfiol yn unig, mae’n darparu ac yn cynnwys yr holl weithgareddau yn yr ysgol, fel gweithgareddau all-gwricwlaidd a hamdden, boed yr ysgol yn gwybod am y gweithredoedd hynny, neu wedi eu cymeradwyo, ai peidio. Mae gweithiwr ysgol yn bersonol gyfrifol am eu gweithredoedd eu hunain o safbwynt gwahaniaethu, aflonyddu neu erledigaeth boed y cyflogwr yn atebol ai peidio. Fodd bynnag, ni all gweithiwr fod yn bersonol atebol o safbwynt gwahaniaethu ar sail anabledd mewn ysgolion. Y disgyblion sydd wedi eu cynnwys gan ddarpariaethau ysgol yw:

  • disgyblion yn yr ysgol (yn cynnwys y rhai sy’n absennol neu wedi eu gwahardd dros dro)
  • cyn ddisgyblion (os oes perthynas barhaus yn seiliedig ar y ffaith eu bod wedi bod yn ddisgybl yn yr ysgol)
  • darpar ddisgyblion

Ni ddylai corff cyfrifol ysgol wahaniaethu yn erbyn disgybl:

  • Yn ei bolisi derbyn
  • Yn y ffordd y mae’n darparu addysg i’r disgybl;
  • Yn y ffordd y mae’n darparu mynediad at fudd, cyfleuster neu wasanaeth;
  • Trwy beidio â darparu addysg i’r disgybl;
  • Trwy beidio â rhoi mynediad i’r disgybl at fudd, cyfleuster neu wasanaeth;
  • Trwy wahardd disgybl o’r ysgol;
  • Trwy orfodi’r disgybl i fod yn destun unrhyw anfantais arall

Mae’r gyfraith yr un mor berthnasol i’r hyn sy’n digwydd amser egwyl ac amser cinio yn ogystal â’r hyn sy’n digwydd yn ystod gwersi ac mae’n cynnwys gweithgareddau sy’n gysylltiedig â’r ysgol fel clybiau ysgol, clybiau ar ôl ysgol, chwaraeon a theithiau ysgol. Addasiadau Rhesymol Mae dyletswydd ar y corff cyfrifol i wneud addasiadau rhesymol – i newid yr hyn y maent yn ei wneud neu yr oeddent yn bwriadu ei wneud – i sicrhau nad yw plentyn neu unigolyn ifanc dan anfantais. Mae hyn yn cynnwys darparu cymhorthion a gwasanaethau i gefnogi plentyn neu unigolyn ifanc. Mae hwn yn ofyniad y mae disgwyl i’r corff cyfrifol ei gyflawni i ddisgyblion anabl yn gyffredinol ac felly mae angen i ysgolion ystyried ymlaen llaw beth fydd ei angen ar ddisgyblion anabl a pha addasiadau y dylid o bosibl eu gwneud iddynt. Nid yw’r ddyletswydd hon yn dibynnu ar wybodaeth am anableddau disgybl penodol, er y gallai diffyg gwybodaeth effeithio ar yr hyn sy’n rhesymol i ysgol ei wneud mewn amgylchiadau penodol Os yw ysgol wedi methu â gwneud addasiad rhesymol a fyddai wedi atal neu leihau triniaeth anffafriol, bydd yn anodd iawn iddynt ddangos yn wrthrychol fod cyfiawnhad i’r driniaeth. Gellir gwneud hawliad bod ysgol o unrhyw fath (boed yn cael ei hariannu gan y wlad neu’n annibynnol) yn gwahaniaethu ar sail anabledd i Dribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru (SENTW) a Thribiwnlys Anabledd Cymru. Mae hawliad yn erbyn Coleg Addysg Bellach neu Awdurdod Lleol yn mynd gerbron Llys Sirol. Mae gwahaniaethu’n gallu digwydd ar un o’r ffurfiau canlynol:

  • gwahaniaethu uniongyrchol – trin rhywun â nodwedd warchodedig yn llai ffafriol nag eraill
  • gwahaniaethu anuniongyrchol – sefydlu rheolau neu drefniadau sy’n berthnasol i bawb, ond sy’n golygu bod rhywun â nodwedd warchodedig dan anfantais
  • aflonyddu – ymddygiad nad oes ei eisiau sy’n gysylltiedig â nodwedd warchodedig sy’n tarfu ar urddas rhywun neu’n creu amgylchedd annymunol iddynt
  • erledigaeth – trin rhywun yn annheg oherwydd eu bod wedi cwyno ynglŷn â gwahaniaethu neu aflonyddu

Gwahaniaethu drwy gysylltiad Mae’r Ddeddf hefyd yn eich diogelu os oes gan bobl yn eich bywyd, fel aelodau’r teulu neu ffrindiau, nodwedd warchodedig a’ch bod yn cael eich trin yn annheg oherwydd hynny. Yr enw ar hyn yw gwahaniaethu drwy gysylltiedig. Er enghraifft, os gwahaniaethir yn eich erbyn oherwydd bod eich mab yn hoyw. Os ydych yn cwyno ynglŷn â gwahaniaethu Mae’r Ddeddf Cydraddoldeb yn eich diogelu os ydych yn cael eich trin yn wael oherwydd eich bod wedi cwyno ynglŷn â gwahaniaethu neu wedi sefyll i fyny dros eich hawliau gwahaniaethu, naill ai drosoch eich hun neu rywun arall. Templedi Llythyrau > Gofyn am addasiadau rhesymol ar gyfer eich plentyn > Llythyr cwyno pan na wneir addasiadau rhesymol   Cymorth a gwybodaeth bellach

Gwasanaeth Cynghori a Chymorth Cydraddoldeb

www.equalityadvisoryservice.com

Tribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru (SENTW)

Llinell Gymorth:  01597 829800 ~ E-bost: SENTW@wales.gsi.gov.uk http://sentw.gov.wales/sentw-guidance-forms/claims-sentw/ http://gov.wales/docs//sentw/publications/150113-How-To-Make-A-Claim-Guide-for-Parents.pdf http://gov.wales/docs//sentw/publications/150113-Application-To-Make-A-Disability-Discrimination-Claim.pdf http://gov.wales/docs//sentw/publications/150113-Disability-Discrimination-Claim-How-To-Prepare-A-Case-Statement-Guide-for-Parents.pdf

Canolfan Cyngor ar Bopeth

https://www.citizensadvice.org.uk/discrimination/discrimination-because-of-disability/disability-discrimination/