Dyfodol ansicr yng Nghymru o ran gwybodaeth wrthrychol, cyngor annibynnol ac arweiniad a chymorth diduedd i blant a phobl ifanc sydd ag anableddau ac anghenion dysgu ychwanegol a’u teuluoedd.  

SNAP Cymru yw’r prif ddarparwr gwasanaethau cyngor addysgol yng Nghymru ac mae’n meddu ar Nod Ansawdd Arbenigol y Gwasanaethau Cyfreithiol Cymunedol (Cyngor Addysgol) ynghyd â Buddsoddwyr mewn Pobl (Efydd) a Buddsoddwyr mewn Gwirfoddolwyr. Mae SNAP Cymru wedi bod yn darparu gwasanaethau gwybodaeth, cyngor a chymorth i deuluoedd am dros 25 o flynyddoedd a chafodd Wobr Gwirfoddoli Jiwbilî Diemwnt y Frenhines yn 2012.

Mae pryder cynyddol ymhlith teuluoedd, gweithwyr proffesiynol a’r Trydydd Sector ynghylch dyfodol gwasanaethau cymorth i deuluoedd ledled Cymru ar adeg pan fo newidiadau sylweddol i’r modd y bydd anghenion plant yn cael eu hasesu a’u diwallu mewn ysgolion a sefydliadau addysgol eraill yng Nghymru.  

Yn ôl Denise Inger, Prif Weithredwr SNAP Cymru, er y dylai’r newidiadau sydd ar droed yn y ddeddfwriaeth addysg newydd gefnogi cydraddoldeb i bob plentyn yng Nghymru, bydd angen i lawer o bobl ifanc a theuluoedd gael gwybodaeth wrthrychol, cyngor annibynnol ac arweiniad a chymorth diduedd i lywio’r systemau a’r prosesau diwygiedig o fewn ysgolion a rhyngddynt, a phrosesau iechyd, addysg a gofal cymdeithasol awdurdodau lleol.  Dywedodd y teuluoedd eu bod yn teimlo’n bryderus, bod angen iddynt frwydro drwy systemau i gefnogi eu plant ac nad oes ganddynt lawer o ffydd wrth ddelio â gweithwyr proffesiynol.

Dywedodd Denise Inger

“Mae’r cysylltiad rhwng tlodi ac anghenion dysgu ychwanegol yn amlwg. Mae gan lawer o blant a phobl ifanc sy’n profi effeithiau tlodi anghenion dysgu ychwanegol hefyd.  Mae rhieni yn aml yn emosiynol anabl wrth geisio delio â materion sy’n effeithio’n uniongyrchol ar eu plant ac mae SNAP Cymru wedi darganfod bod gan rai rhieni anawsterau iaith neu lythrennedd eu hunain hefyd. Y plant a’r bobl ifanc hyn fydd yn wynebu’r anfantais fwyaf os na fydd gwybodaeth ar gael yn hawdd i deuluoedd er mwyn gofyn am wasanaethau cymorth mewn argyfwng a gwasanaethau ataliol.  Mae’r gwaith ymchwil yn profi bod y costau sy’n gysylltiedig â phlant nad ydynt mewn addysg yn uchel i’r gymdeithas, ac mae’n rhaid i ni gefnogi pob plentyn i gyrraedd ei botensial.

Mae SNAP, fel darparwyr eraill yn y trydydd sector, yn bryderus iawn am y toriadau parhaus yn arian yr Awdurdod Lleol ac yn sgil y toriadau, fod rhai Awdurdodau Lleol yn dewis darparu eu gwasanaethau cyngor a chymorth ‘annibynnol’ yn fewnol yn hytrach na chomisiynu corff allanol fel SNAP Cymru.  O’n profiad ni, nid yw rhieni’n derbyn bod gwasanaethau cyngor ‘annibynnol’ a ddarperir gan staff yr awdurdod lleol yn gallu bod yn annibynnol.  Ceir barn gyffredinol na all gwasanaeth ‘mewnol’ fod yn annibynnol yng ngwir ystyr y gair ac nad yw’n effeithiol i unrhyw barti – boed yn awdurdod lleol, yn rhiant, yn blentyn neu’n berson ifanc, yn arbennig lle ceir anghytundeb. Dyma un o’r rhesymau dros sefydlu SNAP Cymru yn yr 1980au. A fydd personél yr awdurdodau lleol mewn sefyllfa i herio’r Awdurdod Lleol corfforaethol drwy’r systemau cyfreithiol gan y byddant mewn gwirioneddol yn herio eu cyflogwyr?Y pwynt dan sylw yma yw a fydd gan rieni’r ffydd y caiff y prosesau a’r systemau cyfreithiol fel trefniadau llywodraethu ysgolion, Tribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru (TAAAC) a’r Ombwdsmon, a roddwyd ar waith i sicrhau tegwch, eu gweithredu mewn modd gwrthrychol a diduedd?A fydd trafod a chyfryngu’n digwydd cyn gynted â phosibl i ddiwallu anghenion plant a phobl ifanc?A yw hyn yn golygu camu’n ôl i adeg cyn i Ddeddf Addysg 1981 ddod i rym, a roddwyd ar waith i fynd i’r afael ag anghydraddoldeb i blant ag anghenion arbennig mewn addysg?

Mae nifer y teuluoedd sy’n dod at SNAP Cymru gyda phroblemau ynghylch yr addysg a ddarperir gan ysgolion wedi cynyddu fwy na phedair gwaith yn y ddwy flynedd diwethaf, ac mae’n parhau i gynyddu.   Mae SNAP Cymru yn cefnogi ac yn grymuso teuluoedd i weithio mewn partneriaeth ag ysgolion i wella’r ddarpariaeth i blant.   Heb y gwasanaeth annibynnol hwn, nid oes neb i gefnogi partïon a helpu i roi newidiadau ar waith.

Mae ein cofnodion achos yn dangos bod yr atgyfeiriadau sy’n ymwneud â bwlio wedi cynyddu 150% dros ddwy flynedd, bod yr atgyfeiriadau sy’n ymwneud â gwahardd plant o ysgolion wedi cynyddu 176%, tra bod yr atgyfeiriadau sy’n ymwneud â diffyg presenoldeb a bod mewn sefyllfa lle nad oes ysgol i fynd iddi wedi cynyddu 236%.   Mae’r holl broblemau hyn yn cael effaith ddirfawr ar ganlyniadau addysgol ac mae cysylltiad cryf rhyngddynt ac anawsterau yn y dyfodol, yn cynnwys tlodi.   Mae pryderon am wahaniaethu a methiant i wneud addasiadau rhesymol wedi cynyddu 333%, sy’n syfrdanol, tra bo’r problemau sy’n ymwneud â darparu gwasanaethau cymdeithasol, iechyd a therapïau wedi cynyddu 136%.Arhosodd yr atgyfeiriadau newydd gan rieni’n rhesymol sefydlog ond cynyddodd yr atgyfeiriadau gan Dimau Amlasiantaeth 274% a chynyddodd yr atgyfeiriadau gan awdurdodau lleol 276%.Cynyddodd yr atgyfeiriadau uniongyrchol gan weithwyr iechyd proffesiynol unigol o 31 i 131 sy’n gyfystyr â chynnydd o 337% tra bo gweithwyr cymdeithasol unigol wedi gwneud 91 o atgyfeiriadau, sef cynnydd o 160%, a chynyddodd sefydliadau gwirfoddol eraill nifer eu hatgyfeiriadau 251%.  Ar y cyfan, yn y ddwy flwyddyn ysgol ddiwethaf, mae’r galw am wasanaethau SNAP wedi cynyddu 72% gyda nifer a chymhlethdod y problemau a gyflwynwyd yn cynyddu 156%.  Y cyfan yn digwydd ar adeg pan fo arian yn cael ei dorri neu, ar y gorau, ei rewi.

Nid esboniodd y Papur Gwyn ‘Delivering Learning for All’ a fydd yr egwyddor o roi mynediad at arweiniad, cymorth a chyngor annibynnol a diduedd yn rhad ac am ddim i blant a theuluoedd yn cael ei chadw yn y diwygiadau addysgol sy’n digwydd nawr ac yn y dyfodol.   Mae problem wirioneddol yn gysylltiedig â chael cymorth mewnol gan aelod o staff awdurdod lleol i gefnogi teulu i weithredu ar hawliad TAAAC yn erbyn yr awdurdod lleol hwnnw. Amlygir hyn yn yr adroddiad ar Hawl y Plentyn i Apelio lle dangosir nad yw’n fuddiol i Blant sy’n Derbyn Gofal gael gweithiwr cymdeithasol fel eu hunig ffordd o herio’r awdurdod lleol ar faterion yn ymwneud ag addysg, gan eu bod ill dau yn gweithio i’r un bobl.Mae gan SNAP Cymru bob ffydd y bydd y Gweinidog yn ystyried bod hyn yn elfen angenrheidiol o’r broses ddeddfu, ond mae’r modd y caiff cyngor annibynnol ei ddarparu yn peri pryder o hyd.

Mae gan rai plant fynediad at wasanaeth eiriolaeth annibynnol ar hyn o bryd a daw’r Eiriolydd Annibynnol at SNAP Cymru yn aml i gael arweiniad a chyngor diduedd cywir am ddim er budd plant a phobl ifanc.  Gall fod angen eiriolaeth neu gymorth ychwanegol ar blant a phobl ifanc sy’n byw gyda gofalwyr sy’n berthnasau neu rieni mabwysiadol hefyd.  Bydd gofalwyr yn dod at SNAP Cymru yn aml i sicrhau bod anghenion eu plant maeth yn cael sylw gan mai dim ond gwybodaeth y byddant hwy, fel gofalwyr maeth, yn gallu ei chynnig am nad oes ganddynt yr hawl i herio’r penderfyniadau a wneir gan Awdurdodau Lleol.  Dyblodd nifer y Plant sy’n Derbyn Gofal yr oedd angen cyngor ac arweiniad arnynt gan SNAP Cymru yn ystod blwyddyn ysgol 2013-2014.

Mae SNAP Cymru wedi wynebu mwy na’i chyfran o doriadau dros y tair blynedd diwethaf, yr un faint â sawl gwasanaeth arall yn cynnwys Awdurdodau Lleol.  Rydym ni i gyd yn gorfod rheoli cyfnod hynod anodd o galedi ariannol.  Fodd bynnag, mae SNAP Cymru yn pryderu’n fawr am unrhyw ostyngiad pellach yn nifer y gwasanaethau am ddim i deuluoedd, yn arbennig ar y cam hwn o newidiadau a diwygiadau deddfwriaethol.  Mae Awdurdod Lleol Sir Benfro eisoes wedi rhoi rhybudd terfynu gwasanaeth ac mae Sir Gaerfyrddin wedi torri’r gwasanaeth lleol i un diwrnod yr wythnos a fydd, yn ei barn ni, yn golygu y bydd cornel Dde-orllewinol Cymru heb gyngor annibynnol ystyrlon nac arweiniad a chymorth diduedd i blant a phobl ifanc ag anableddau ac anghenion dysgu ychwanegol a’u teuluoedd.  Mae’r trafodaethau’n parhau ledled gweddill Cymru a gobeithiwn y bydd awdurdodau lleol yn parhau i gefnogi gwasanaethau annibynnol SNAP Cymru er gwaethaf eu cyfyngiadau ariannol eu hunain.

Bydd SNAP Cymru yn parhau i geisio cymorth i fod yn rhagweithiol, yn weledol ac yn hygyrch ledled Cymru i weithio gyda’r holl bartneriaid i gyflawni newidiadau cadarnhaol a chodi’r safon ar gyfer plant a phobl ifanc sy’n profi tlodi ac yn cael trafferth cyrraedd eu potensial yn addysgol.  Mae gweledigaeth SNAP Cymru yn ymwneud â phartneriaeth a chydraddoldeb, gweithio ledled Cymru i rannu arferion da er mwyn cyflawni tegwch i’r holl blant, pobl ifanc a theuluoedd.  Mae SNAP Cymru yn annog pobl Cymru i gefnogi gwybodaeth, cyngor, cymorth ac arweiniad annibynnol a chywir am ddim i’r holl blant, pobl ifanc a theuluoedd yng Nghymru”.Gall unrhyw un sy’n awyddus i gefnogi SNAP Cymru fynd i www.snapcymru.org ac ymuno â ni ar Facebook a twitter”.

I gael rhagor o wybodaeth:

Prif Gyfarwyddwr Gweithredol, Denise Inger:denise.inger@snapcymru.org